Hörümçəklər niyə öz torlarına düşmürlər?

Hörümçək toru düşməni üçün ölümcül tələ olsa da, onların özlərinin bu tələyə niyə düşmədiyini heç düşünmüsünüzmü? Bu gün hörümçəklər və hörümçək toru ilə bağlı maraqlı faktlara aydınlıq gətirmək üçün həmkarım Fikrət Doğanın araşdırmalarına nəzər salacağam.

Dünyanın hər yerində yaşaya bilən 34 min növü olan tüklü dostlarımız hər keçən gün bizi təəccübləndirməyə davam edir. Necə düşünürsünüz, onlar öz cəld və çox güclü torlarına ilişməməyi necə bacarırlar?

Gəlin, istəyirsinizsə, bu sevimli dostların ixtiralarına birlikdə baxaq.

Hörümçəklər niyə tor toxuyurlar?

Hörümçəklər təkcə ov üçün deyil, həm də yuvalarını qorumaq üçün tor düzəldirlər. Əsas məqsəd ov etmək üçün olan tor, əslində bir növ tələdir. Lakin hörümçəklərin heç də bütün növləri şəbəkə yaratmır. Ancaq bütün hörümçəklər yumurtalarını əhatə edən torlarından barama düzəldirlər. Digərləri də tordan istifadə edirlər, yarpaqları yapışdırırlar və yuvalarının içindən asırlar. Düzəltdikləri dəliyi bağlayırlar və digər işlərdə istifadə edirlər.

Bəzi hörümçəklər də arxalarında tor izi buraxaraq külək tərəfindən sürüklənməkdən qorxurlar. Hörümçəklərin toxunduğu tor sapları tamamilə yapışqan maddədən hazırlanır. Aşağı enmə zamanı o, yerə çatana qədər bir yerə bağladığı tor telini uzada bilir. Eyni diametrli polad məftildən iki dəfə möhkəm olan tor nə qədər dartılsa da, ilkin vəziyyətinə qayıdacaq qədər çevikdir.

Hörümçəklər necə ov edirlər?

Hörümçək dostlarımız, əsasən, gecələr tor-toxuculuq işlərini görürlər. Bizim üçün mürəkkəb bir iş kimi görünsə də, hörümçək toru hörümçək üçün ən çoxu 60 dəqiqə çəkir. Hörümçək torunun ortasında yapışqan hissə var. Ovunun burada tapılan xəbərdaredici sapla tutulduğunu anlayan hörümçək ovunun yanına gələrək onu zəhərləyir. Xəbərdarlıq filamentinin bir ucu tora bağlanır, digər ucu isə həmişə hörümçəyin öz bədənində olur.

Hər bir hörümçək növünün özünəməxsus toxunma üslubu var. Toxuculuq hörümçəklər üçün bir sənətdir. Hörümçək toru hər tərəfdən yapışqan deyil. Qurban tora düşdükdə torun yapışqan hissəsini bilən hörümçəklər özləri ovun yanına gedirlər.

Hörümçəklər torlarıu məqsədindən asılı olaraq müxtəlif üsullarla toxuyurlar. Hörümçək torunun istifadə olunduğu yerə görə də şəbəkədəki sapların növləri fərqlənir. Yumurtaları bükmək üçün düzəltdikləri yumşaq saplar həm də onları uçura bilir. Hörümçəklər torun əsas quruluşu, onun dairəvi hissələri və ovunu tutacaq hissəsi üçün müxtəlif elastiklik və möhkəmlikdə saplar istehsal edirlər.

Hörümçəklər niyə öz torlarına düşmürlər?

Qidalanmaq üçün ova ehtiyacı olan hörümçəklər torlarını hörür və ovlarının bu tələyə düşməsini gözləyirlər. Tora düşən kəpənəklər, milçəklər və həşəratlar bu yapışqan tordan xilas ola bilməsələr də, ev sahibi hörümçək ovunu almaq üçün torda sürətlə hərəkət edir. Lakin hörümçəklər öz torlarına yapışmırlar. Bəs necə olur ki, qurbanlar bu tordan qaça bilmirlər, hörümçəklər isə öz torunda yapışmadan sürətlə hərəkət edə bilirlər? Hörümçəklər ağızlarındakı vəzilərdən çıxardıqları maye sayəsində tüklü ayaqları ilə öz tələlərindən xilas ola bilirlər.

Həmçinin, onun ov üçün toxunduğu torda, hörümçəklərin tanıdığı, yalnız onun hərəkət edə biləcəyi xüsusi yapışqan olmayan daşıma ipləri var. Beləcə ovları üçün hazırladıqları tələlərə düşmürlər. Hörümçəklərin ayaqları tüklərlə örtülmüşdür. Bu tüklər hörümçəklərin torla daha az təmasda olmasına imkan verir. Bundan əlavə, hörümçəklərin xüsusi yeriş nümunələri də onların torla az təmasda mühüm rol oynayır.

Hörümçəklərin toxunduğu spiral torlar əslində hər cərgədə iki və ya daha çox sapdan ibarətdir. Hörümçəklər bu toru hazırlayarkən yapışqan və yapışmayan 2 növ tordan istifadə edirlər. Bunun əksinə olaraq, şəbəkədəki hər bir dairəni birləşdirən dəstəkləyici iplər və mərkəzi iplər yapışqan deyil.

Bunun əksinə olaraq, tordakı dairəvi strukturlar o qədər yapışqandır ki, ovlarının qaçmasına mane olur. Bu şəkildə hörümçəklər bu yapışqan sahədə sərbəst hərəkət edə bilirlər.

Bundan əlavə, hörümçəklər ağzındakı vəzidə çıxardığı ifrazatla ayaqlarını davamlı olaraq yağlı saxladıqları üçün səhvən tələ toruna düşərsə, özünü xilas edə bilir. Lakin hörümçək qorxduğu zaman nadir hallarda öz toruna ilişib digər hörümçəklərin ovuna çevrilə bilər.

Murad Şahməmmədov