Bəzi uşaqların riyaziyyatı niyə çətinliklə öyrənməsinin səbəbi məlum olub

Hesang Çanqın rəhbərlik etdiyi Stenford Universitetinin tədqiqatçıları müəyyən ediblər ki, bəzi uşaqlarda riyaziyyatla bağlı çətinliklər təkcə ədədləri anlamaqla deyil, həm də beynin səhvlərə necə reaksiya verməsi ilə əlaqəlidir. Oxuməni.az-ın məlumatına görə, bu elmi iş “The Journal of Neuroscience” (JN) jurnalında dərc olunub.
Tədqiqatda uşaqlara ölçülərin müqayisəsi ilə bağlı sadə tapşırıqlar təklif olunub. Bəzi hallarda hansı ədədin daha böyük olduğunu müəyyən etmək lazım gəlib – məsələn, 4 yoxsa 7. Digər hallarda isə simvollara deyil, sürətli miqdar qiymətləndirməsini tələb edən daha çox nöqtədən ibarət qrupu seçmək lazım olub. Bu yanaşma həm ədədi işarələrin bilikləri, həm də miqdarın əsas qavranışını yoxlamağa imkan verib.
Lakin alimlər təkcə cavabların düzgünlüyünü təhlil etməyiblər. Riyazi modeldən istifadə edərək, uşağın davranışının tapşırıqdan tapşırığa necə dəyişdiyini izləyiblər: səhvdən sonra strategiyasını düzəldirmi və bir sıra cəhdlər zamanı nə qədər sabit hərəkət edir.
Nəticələr göstərib ki, riyaziyyatda çətinlikləri olan uşaqlar səhv cavabdan sonra strategiyalarını daha az dəyişiblər. Müxtəlif növ səhvlərlə qarşılaşsalar belə, həll yanaşmalarını uyğunlaşdırmayıblar. Məhz düşüncəni çevik şəkildə düzəltmək bacarıqsızlığı tipik riyazi bacarıqlara malik həmyaşıdlarından əsas fərq kimi ortaya çıxıb.
Beyində nələrin baş verdiyini anlamaq üçün tədqiqatçılar neyrovizualizasiya üsullarından istifadə ediblər. Skanerləmələr göstərib ki, ciddi çətinlikləri olan uşaqlarda tapşırıqların yerinə yetirilməsinə nəzarət və davranışın tənzimlənməsinə cavabdeh olan zonalarda fəaliyyət aşağı olub. Bu sahələr "kognitiv nəzarət" adlanan, yəni səhvləri izləmək, strategiyanı dəyişmək və yeni məlumata uyğunlaşmaq bacarığı ilə əlaqəlidir.
Bundan əlavə, bu bölgələrdəki fəaliyyət səviyyəsi uşağın riyaziyyat bacarıqlarının tipik və ya atipik inkişaf qrupuna aid olub-olmadığını proqnozlaşdırmağa imkan verib. Bu, beyin fəaliyyətindəki fərqlərin təlim çətinliklərinin formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynaya biləcəyini göstərir.
Çanqın sözlərinə görə, aşkar edilmiş xüsusiyyətlər, ehtimal ki, yalnız riyaziyyatdan kənara çıxır. Tədqiqatçı qeyd edib ki, "Bu pozuntular yalnız rəqəmlərlə bağlı bacarıqlara xas olmaya bilər, əksinə tapşırıqların yerinə yetirilməsinə nəzarət və təlim zamanı davranışın uyğunlaşdırılması ilə əlaqəli daha ümumi kognitiv prosesləri əks etdirə bilər."
Müəlliflər öz modellərini daha geniş və müxtəlif nümunə üzərində, o cümlədən digər növ təlim çətinlikləri olan uşaqları da əhatə edərək yoxlamağı planlaşdırırlar. Bu, strategiya uyğunlaşdırma problemlərinin akademik çətinliklərin əsasında duran universal mexanizm olub-olmadığını anlamağa kömək edəcək.
Almaz Həsənli