Özbəkistan və Çin liderləri ticarət, BYD, nüvə enerjisi və dəmir yolu sahələrində 30 milyard dollarlıq müzakirələr aparıblar
Özbəkistan və Çin qarşıdakı illərdə ticarəti 30 milyard dollara çatdırmaq niyyətindədirlər. Şavkat Mirziyoyev və Si Cinpin BYD lokalizasiyası, enerji və mülki nüvə enerjisi, mədənçilik, süni intellekt, Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolu və hava səyahətlərinin genişləndirilməsi məsələlərini müzakirə ediblər.
Gələn il Özbəkistan və Çin diplomatik münasibətlərin qurulmasının 35-ci ildönümünü qeyd edəcəklər. Şavkat Mirziyoyev bu ildönümü üçün ayrıca tədbirlər proqramı hazırlamağı təklif edib.
Tərəflər ticarət və investisiyaya xüsusi diqqət yetiriblər. Özbəkistan tərəfinin məlumatına görə, iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi 2025-ci ildə 18 milyard dollara yaxınlaşıb. Qarşıdakı illərdə 30 milyard dollarlıq yeni hədəf təklif olunur.
Bu məqsədə çatmaq üçün ölkələr sənaye və kənd təsərrüfatı məhsullarının qarşılıqlı tədarükünü artırmaq və Özbəkistan müəssisələrinin Çindəki ticarət sərgilərində iştirakını genişləndirmək niyyətindədirlər.
Özbəkistan Prezidentinin mətbuat xidmətinin məlumatına görə, mövcud birgə investisiya layihələrinin portfeli təxminən 60 milyard dollar təşkil edir. Ölkədə Çinin iştirakı ilə 6000-dən çox birgə müəssisə fəaliyyət göstərir.
Sənaye əməkdaşlığı üçün prioritet sahələrə enerji, kimya sənayesi, metallurgiya, tikinti materialları və qida istehsalı, nəqliyyat, infrastruktur, kənd təsərrüfatı və yüksək texnologiyalar daxildir.
Bundan əlavə, tərəflər rəqəmsal iqtisadiyyat, mədənçilik, mineral ehtiyatların işlənməsi və emalı sahələrində əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətindədirlər.
Dövlət başçıları Çin avtomobil istehsalçısı BYD ilə əməkdaşlığı ayrıca müzakirə etdilər. Tərəflər Özbəkistanda istehsal gücünün genişləndirilməsi və elektrikli nəqliyyat vasitələri istehsalında lokallaşdırma səviyyəsinin artırılması planlarını dəstəklədilər.
Çin şirkətləri həmçinin ölkənin regionlarında birgə sənaye zonalarında istehsalatı daha fəal şəkildə qurmağa təşviq edildi.
Özbəkistan Çin maliyyə qurumları ilə əməkdaşlığı genişləndirməkdə və ölkədəki iştirakını artırmaqda maraqlı olduğunu bildirdi.
Daşkənd enerji sektorunda həm ənənəvi, həm də alternativ enerji sahəsində tərəfdaşlıq inkişaf etdirmək niyyətindədir. Bundan əlavə, Özbəkistan tərəfi Çin şirkətlərini dinc nüvə enerjisi layihələrinə cəlb etməyi təklif etdi.
Çin tərəfi öz növbəsində süni intellekt və səhralaşma ilə mübarizə sahəsində əməkdaşlığı perspektivli sahələr kimi xüsusi olaraq müəyyən etdi. Si Cinpin həmçinin Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolu layihəsinin yüksək keyfiyyətli həyata keçirilməsinə çağırdı.
Tərəflər Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolunun tikintisini müzakirə etdilər. Özbəkistan tərəfinin fikrincə, bu, Avrasiya nəqliyyat sisteminin vacib elementinə çevriləcək və "Bir kəmər, bir yol" təşəbbüsü çərçivəsində nəqliyyat əlaqəsini gücləndirəcək.
Si Cinpin həmçinin təhsil və yoxsulluğun azaldılması sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsinə, qarşılıqlı mədəniyyət mərkəzlərinin açılmasının sürətləndirilməsinə və regionlararası mübadilələrin davam etdirilməsinə çağırdı.
Çin lideri beynəlxalq vəziyyətdəki dəyişikliklərdən asılı olmayaraq, Pekinin Özbəkistanın seçdiyi inkişaf yolunu dəstəkləməyə davam edəcəyini bildirdi. Si Cinpin bildirib ki, "Çin tərəfi strateji etimadı gücləndirmək, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığı dərinləşdirmək və Çin-Özbəkistan münasibətlərinin yeni "qızıl onilliyini" birgə yaratmaq üçün Özbəkistan tərəfi ilə işləməyə hazırdır".
O qeyd etdi ki, 2026-cı il iki ölkə arasında hərtərəfli strateji tərəfdaşlığın qurulmasının 10-cu ildönümüdür.
Çin tərəfinin məlumatına görə, Şavkat Mirziyoyev Özbəkistanın Çinlə münasibətləri inkişaf etdirmək kursunun "beynəlxalq vəziyyətdəki dəyişikliklərə görə dəyişməyəcəyini" bildirib. O, ticarət və investisiyaları genişləndirməyə, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, enerji, mədənçilik və texnologiya sahələrində əməkdaşlığı dərinləşdirməyə hazır olduğunu bildirib.
Özbəkistan həmçinin "vahid Çin" prinsipinə sadiqliyini bir daha təsdiqləyib. Tərəflər hüquq-mühafizə orqanları ilə əməkdaşlığı davam etdirmək və sözdə "üç şər qüvvə" - terrorizm, separatizm və ekstremizmə qarşı birgə mübarizə aparmaq barədə razılığa gəliblər.
Danışıqlarda həmçinin Özbəkistan və Çin şəhərləri arasında uçuşların sayının artırılması və uçuş coğrafiyasının genişləndirilməsi müzakirə olunub. Ölkələr arasında vizasız rejim mövcuddur.
2026-cı ilin sonuna qədər Çində Özbəkistan Mədəniyyət Günlərinin keçirilməsi planlaşdırılır. Şavkat Mirziyoyev 2027-2029-cu illər üçün mədəni tədbirlər proqramının qəbul edilməsini təklif edib.
Tərəflər Lu Ban Seminarlarının və Konfutsi İnstitutlarının işini davam etdirmək, universitetlərarası proqramları genişləndirmək və Çin dilini öyrənmək niyyətindədirlər.
Əziz Mustava
