Perseverance Marsdakı qədim qayalarda üzvi karbon aşkar edildiyini təsdiqləyib

NASA-nın Perseverance kosmik aparatı (rover) Qırmızı Planetdəki iki qədim qayada üzvi karbonun mövcudluğunu təsdiqləyib. Kəşf, həyat üçün zəruri olan kimyəvi komponentlərin milyardlarla il əvvəl Marsda mövcud ola biləcəyi fikrini dəstəkləyib.

NASA-nın Perseverance roveri Jezero Kraterindəki Parlaq Mələk Formasiyasında iki qədim qayada üzvi karbon aşkar edib. Oxuməni.az xəbər verir ki, Science Advances jurnalında dərc olunan tədqiqatın nəticələri, 2025-ci ilin sentyabr ayında rover tərəfindən aşkar edilən potensial bioimza haqqında ilkin məlumatları təsdiqləyir. Eyni zamanda, kəşf həyatın bir vaxtlar Marsda mövcud olduğunu etibarlı şəkildə sübut etmir.

Əldə edilən nəticəni təhlil etmək üçün alimlər roverin robot qoluna quraşdırılmış SHERLOC cihazından istifadə etdilər. Bu cihaz nümunələrin səthinə lazer şüası yönəldir və materiala zərər vermədən mineralların və üzvi birləşmələrin tərkibini təyin etmək üçün Raman spektroskopiyasından istifadə edir. Tədqiqatçılar makromolekulyar karbonu - elementin böyük, bir-biri ilə əlaqəli atom şəbəkələrindən ibarət bir bir formasını kəşf etdilər. O, həmçinin yerüstü süxurlarda və meteoritlərdə də mövcuddur. Bu material həm bioloji proseslər, həm də canlı orqanizmlərin iştirakı olmadan kimyəvi reaksiyalar yolu ilə əmələ gələ bilər.

Karbon qədim çay yatağının dibində əmələ gələn çökmə süxurlarda tapılmışdır. Sonradan suyun təsiri altında əmələ gələn karbonat və sulfat mineralları da orada tapılmışdır. Bu maddələrin yeri, üzvi materialın planetin geoloji tarixində ən azı iki fərqli dövrdə süxurların içinə yerləşmiş və ya içində əmələ gəlmiş ola biləcəyini göstərir. Kəşfin yeri xüsusilə qeyri-adi idi: makromolekulyar karbon Marsın açıq səthinin altında cəmi bir neçə mikrometr dərinlikdə qorunub saxlanılırdı. Bu, planetdə indiyə qədər qeydə alınmış bu cür materialın ən dayaz dərinliyidir. Adətən, səthdəki radiasiya, günəş şüalanması və kimyəvi cəhətdən aktiv maddələr üzvi birləşmələri məhv edərdi. Tədqiqatçılar karbonun öz kimyəvi sabitliyi və ya gillər və dəmir tərkibli maddələr də daxil olmaqla ətrafdakı minerallardan qorunması səbəbindən qorunub saxlanıla biləcəyinə inanırlar.

Kəşf, digər oxşar kəşflərdən uzaqlığına görə də əhəmiyyətlidir. Perseverance, Curiosity roverinin əvvəllər üzvi birləşmələri kəşf etdiyi Gale Kraterindən 3200 kilometrdən çox məsafədə Bright Angel Formation-dan nümunələr topladı. Bu, uyğun kimyəvi komponentlərin qədim Marsın müxtəlif bölgələrində, xüsusən də göllərdə və çaylarda geniş yayıldığını göstərə bilər.

Lakin, mövcud Mars roverlərində bu cür maddələrin bioloji mənşəyini qəti şəkildə müəyyən etmək üçün kifayət qədər həssas avadanlıq yoxdur. Bunun üçün elm adamlarının Yer kürəsində laboratoriya tədqiqatlarına ehtiyacı var. Bright Angel Formation-dan nümunələr planetimizə uğurla qaytarılarsa, mütəxəssislər onların tərkibini daha ətraflı öyrənə və üzvi karbonun necə əmələ gəldiyini və qorunduğunu müəyyən edə biləcəklər.

Əziz Mustafa