Çin Putin, Tramp və Si Cinpin arasında keçiriləcək görüşdə Ukrayna məsələsini müzakirə etmək istəmir

Çin Putin, Tramp və Si Cinpin arasında keçiriləcək görüşdə Ukrayna məsələsini müzakirə etmək istəmir

13:28
Bəyəndim (0) Bəyənmədim (0)

Çin Ukrayna münaqişəsinin Rusiya, ABŞ və Çin prezidentləri arasında keçiriləcək üçtərəfli görüşün gündəliyinə daxil edilməsinə qarşı çıxıb. Pekin hesab edir ki, bu məsələ birbaşa Moskva və Vaşinqton arasında həll olunmalıdır ki, bu da Tramp administrasiyasının ortaq mövqeyidir. Görüşün noyabr ayında Şençjendə keçiriləcək APEC sammiti çərçivəsində keçirilməsi planlaşdırılır və nüvə silahlarına nəzarət məsələsinə diqqət yetirilməsi planlaşdırılır.

Çin Ukrayna münaqişəsinin Rusiya prezidenti Vladimir Putin, ABŞ prezidenti Donald Tramp və Çin prezidenti Si Cinpin arasında keçiriləcək üçtərəfli görüşün gündəliyinə daxil edilməsinə qarşı çıxıb. Görüşün 18-19 noyabr tarixlərində Çinin Şençjen şəhərində keçiriləcək Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq (APEC) sammiti çərçivəsində keçirilməsi planlaşdırılır. Reuters agentliyinin məlumatına görə, Rusiya tərəfi danışıqlardan Ukraynadakı münaqişənin sona çatması şərtlərini müzakirə etmək üçün istifadə etməyə ümid edirdi, lakin Pekin məsələnin birbaşa Moskva ilə Vaşinqton arasında həll edilməli olduğuna inanır.

Tramp administrasiyası da oxşar mövqe tutur və ABŞ prezidenti üçtərəfli formatın bu cür danışıqlar üçün uyğun olmadığını bildirərək Ukrayna məsələsini qaldırmayacaq. Vaşinqton Rusiya ilə Çin arasında yeni nüvə silahlarına nəzarət sazişinin bağlanmasına diqqət yetirmək niyyətindədir. Bu təşəbbüs Pekinin müqaviməti ilə də qarşılaşıb, çünki Çin özünü digər iki nüvə gücü ilə müqayisədə əlverişsiz hesab edir: onun arsenalı Rusiya və ABŞ-ın arsenalından xeyli aşağıdır.

Hesablamalara görə, Rusiya və ABŞ-ın hər biri 5000-dən çox, Çinin isə təxminən 500 nüvə başlığı var. Pekin üçtərəfli sazişdə iştirakın Moskva və Vaşinqtona tətbiq edilən məhdudiyyətlərlə müqayisə edilə bilən şəkildə Çinə tətbiq olunacaq məhdudiyyətlərin genişləndirilməsinə səbəb olacağından qorxur. ABŞ administrasiyasının rəsmisi etiraf etdi ki, Ağ Ev qarşıdan gələn görüşdə konkret nüvə razılaşmalarının əldə olunacağını gözləmir, lakin Vaşinqton hələ də Çini strateji sabitlik müzakirələrinə cəlb etməyi zəruri hesab edir.

Vaşinqton danışıqların əsas mövzusunun hərtərəfli nüvə silahlarına nəzarət sazişinin hazırlanması olacağını bildirib. Bundan əlavə, liderlər İranla bağlı münaqişəni və Koreya yarımadasındakı vəziyyəti müzakirə edə bilərlər. Lakin Associated Press (AP) agentliyi Ukrayna münaqişəsinin həllinin təklif olunan sammitin gündəliyində olmadığını bildirib. Agentliyin mənbələrinə görə, danışıqların əsas diqqət mərkəzində nüvə silahları və İran ətrafındakı vəziyyət olacaq.

South China Morning Post (SCMP) qəzeti sammitin hazırlıqları ilə tanış olan mənbələrə istinadən bildirib ki, danışıqların digər mümkün mövzusu nüvə silahlarının idarə olunması sistemlərində süni intellektin (Sİ) istifadəsinin məhdudlaşdırılması ola bilər. Nəşrin məlumatına görə, Moskva, Vaşinqton və Pekindən olan nümayəndələr bir neçə həftədir ki, kritik silah sistemlərində Sİ-nin istifadəsi ilə bağlı potensial razılaşmaları müzakirə edirlər. Xüsusilə, müzakirə nüvə silahlarının istifadəsi ilə bağlı qərarlar üzərində insan nəzarətinin saxlanılmasına yönəlib.

Ağ Evin açıqlamalarına baxmayaraq, görüşün son formatı və gündəliyi hələ də danışıqlar mərhələsindədir. Reuters-in qeyd etdiyi kimi, tərəflər əsas beynəlxalq məsələlərə yanaşmalarındakı fərqlərə görə hələlik ortaq bir gündəm hazırlaya bilməyiblər.

Kreml üçtərəfli danışıqlara hazırlıqları təsdiqləyib. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskovun sözlərinə görə, görüş 19 noyabra planlaşdırılıb. O, həmçinin müzakirə üçün mümkün mövzular üzrə təklif mübadiləsindən danışıb.

"Görüş hər halda maraqlı olacaq və təbii ki, dünyada hər kəsin diqqətini cəlb edəcək", - deyə Kremlin sözçüsü qeyd edib.

Üçtərəfli görüşə hazırlıqlar zamanı Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski bu cür danışıqların 1945-ci il Yalta Konfransında olduğu kimi, böyük dövlətlər arasında təsir dairələrinin yeni bir şəkildə müəyyənləşdirilməsinə səbəb ola biləcəyindən narahatlığını bildirib.

Əziz Mustafa