Şençjendə baş tutan ABŞ, Çin və Rusiya liderlərinin görüşündə  "Sülh bəyannaməsi" qəbul edilib

Şençjendə baş tutan ABŞ, Çin və Rusiya liderlərinin görüşündə "Sülh bəyannaməsi" qəbul edilib

20:33
Bəyəndim (1) Bəyənmədim (0)


ABŞ, Çin və Rusiya liderləri Donald Tramp, Si Cinpin və Vladimir Putin Şençjendə ilk üçtərəfli sammitlərini keçirdilər. Görüş təxminən bir saat yarım davam etdi və sonunda tərəflər "Sülh bəyannaməsi" qəbul etdilər.
Danışıqların qapalı hissəsindən əvvəl dövlət başçıları mediaya qısa açıqlamalar verdilər: Si Cinpin üç dəqiqə, Putin iki yarım dəqiqə və Tramp dörd yarım dəqiqə danışdı, daha sonra görüş qapalı qapılar arxasında davam etdi.

Si Cinpin İkinci Dünya Müharibəsində üç ölkənin birgə mübarizəsini xatırladı, nüvə silahlarının tamamilə qadağan edilməli və ləğv edilməli olduğunu bildirdi və böyük dövlətləri "tektonik dəyişikliklər" şəraitində layiqli əməkdaşlığa nümunə göstərməyə çağırdı. Daha sonra o, Tramp və Putinlə əlaqələrini "müsbət və konstruktiv" adlandırdı.

Putin İkinci Dünya Müharibəsində qalib ölkələrin statusunu və beynəlxalq təhlükəsizlik, enerji və ərzaq əlaqələri və terrorizmə qarşı mübarizə üçün ortaq məsuliyyətlərini qeyd etdi. O, Ukraynaya qarşı müharibəni "regional münaqişə" adlandırdı və qeyd etdi ki, bu məsələni Trampla əvvəlki 35 dəqiqəlik ikitərəfli görüşündə müzakirə edib.
Tramp bildirib ki, nüvə silahına malik üç ən böyük dövlət nüvə risklərini azaltmalı və İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almalıdır. Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsinə gəldikdə isə, o, hər iki tərəfin guya bunun bitməsini istədiyini irəli sürüb.

Tramp həmçinin Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsini (BCM) tənqid edərək onu "nəzarətdən çıxmış düşmən qlobalist təşkilat" adlandırıb. BCM-in həbs qərarı verdiyi Putin bu çıxışlar zamanı təsdiqləyici şəkildə başını tərpətdi.

Danışıqlardan sonra Pekin, Vaşinqton və Moskva birgə "Sülh Bəyannaməsi" qəbul ediblər. Sənəddə Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi və ya Avropa təhlükəsizliyindən heç bir bəhs edilmir. Tərəflər dörd ortaq məqamda razılığa gəliblər:

  • qlobal çağırışlara daha effektiv cavab vermək üçün BMT islahatlarına dəstək;
  • neft məhsullarının istehsalını və tədarükünü artırmaq niyyəti;
  • Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsini və oxşar qurumları "səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməməyə" və vəzifəli şəxslərin toxunulmazlığına hörmət etməyə çağırır;
  • nüvə risklərinin azaldılması və yayılmaması ilə bağlı dialoqun davam etdirilməsi.

Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov daha sonra Ukraynanın üçtərəfli sammitin əsas mövzusu olmadığını təsdiqlədi və Putin özü sammitdən sonra ayrıca mətbuat konfransı keçirdi.

Rusiya diktatoru bir daha Kremlin Ukraynaya qarşı müharibə ilə bağlı standart hekayələrini təkrarladı və ənənəvi olaraq təcavüzə görə məsuliyyəti Kiyevə və Qərbə ötürdü. Putin kinayə ilə Rusiyanın "heç bir müharibə aparmadığını" və Ukraynanın şərqindəki döyüşlərin guya "Kiyev rejimi" tərəfindən başladığını iddia etdi. O, tammiqyaslı işğalını Rusiyanın sadəcə "səkkiz il əvvəl başlayanı bitirməyə" çalışdığını və bu müddət ərzində Moskvanın guya "dinc nizamlama axtardığını" iddia etməklə haqlı çıxardı.

Kreml lideri, Trampla Ankoricdə görüşündə Moskvanın ABŞ-ın Ukrayna ilə bağlı təkliflərini güzəştə getməyə razı olduğunu israr etdi. Eyni zamanda, Putin Kiyevi və Avropanı bu güzəştlərə getmək istəməməkdə günahlandırdı və onların "nəhayət buna gələ biləcəklərini" irəli sürdü.

Bundan əlavə, Putin ilk dəfə olaraq 16, 17 və 19 noyabr gecələri Ukraynanın Krım körpüsünə endirdiyi zərbələrə cavab verdi və nəticədə körpünün tağlarından birinin, avtomobil körpüsünün bir hissəsinin uçması və dəmir yolu hissəsinə ziyan dəydi.

Rusiya diktatoru Krım körpüsünün "müstəsna olaraq dinc bir obyekt" olduğunu və uzun müddətdir hərbi texnika və ya neft məhsullarının daşınması üçün istifadə edilmədiyini iddia etdi.

Putin, guya Rusiya Təhlükəsizlik Şurası ilə bir sıra ərazilərdə mümkün atəşkəs barədə müzakirə apardığını, lakin Rusiyanın Krım körpüsünə endirilən zərbələrdən sonra danışıqlar aparmayacağını söylədi. O, həmçinin Rusiyanın hücumlara cavabının "daha ağrılı" olacağı ilə hədələdi.

Politoloqlar belə hesab edirlər ki, Moskvanın yeni “Yalta” illüziyası yaratmaq cəhdi (Avropanın müharibədən sonrakı strukturuna təsir edən 1945-ci il konfransına istinad) uğursuzluğa düçar oldu və görüşün özü daha çox protokol nümayişinə çevrildi.

Ekspertin fikrincə, Pekin diplomatik jestləri ilə Putini Tramp və Si ilə bərabər hesab etmədiyini açıq şəkildə nümayiş etdirib. Bunu aşağıdakılar da sübut edir:

  • Hava limanında qarşılanma: Si Cinpin şəxsən Trampı təyyarənin enişində qarşılayıb və qucaqlayıb, daha əvvəl gələn Putini isə yalnız Çin Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin ofisinin rəhbəri Cai Qi qarşılayıb.
  • Birgə foto və ziyafət: Noyabrın 18-də keçirilən qala-qəbulda Si Cinpin Putinə irəli getməyi işarə etdi ki, birgə fotoda həyat yoldaşı Çin lideri ilə Kreml rəhbəri arasında, Tramp isə birbaşa Çin liderinin yanında dayansın.
  • Bayram masasında Trampla Si də bir yerdə, Putin isə ayrı oturub, sonradan onun köməkçisi Yuri Uşakov bundan şikayətlənib.

Ekspertlərin fikrincə üç dilə tərcümə nəzərə alınmaqla, bir saat yarım ərzində mənalı danışıqlar aparmaq fiziki cəhətdən mümkün deyildi, ona görə də Rusiya Federasiyası üçün bu, “tarixin fotosessiyasına” çevrildi.

Siyasi müşahidəçilər belə hesab edirlər ki, görüş Ukraynadakı müharibənin gedişatına heç bir şəkildə təsir etməyəcək, çünki üç ölkənin maraqları fərqlidir və müasir dünya (Hindistan, Türkiyə və ya ərəb dövlətləri kimi güclü oyunçuların olduğu) iki-üç paytaxta pərdə arxasında təsir dairələrini bölməyə imkan vermir.

Əziz MUSTAFA