Alimlər ilk dəfə dəri qocalmasını geri qaytaran dərman hazırlayıblar

Boston Universitetinin alimləri aşkar ediblər ki, qocalmış hüceyrələri məhv edən ABT-263 preparatı yaşlı orqanizmlərdə dəri zədələrinin sağalmasını sürətləndirə bilər. Oxuməni.az-ın verdiyi məlumata görə, bu barədə “nature.com” xəbər verir.
Yaşla birlikdə toxumalarda senesent hüceyrələr yığılır – onları tez-tez "zombi hüceyrələr" adlandırırlar. Onlar artıq öz funksiyalarını yerinə yetirmirlər, lakin iltihabı dəstəkləyən və toxuma bərpasını pisləşdirən siqnal molekullarını ifraz etməyə davam edirlər. Dəri qocalmasının və yara sağalmasının ləngiməsinin qismən onlara aid olduğu düşünülür.
Tədqiqatçılar senolitik ABT-263 preparatının belə hüceyrələrdən qurtulmağa kömək edib-etməyəcəyini yoxlamaq qərarına gəliblər. Adi dərmanlardan fərqli olaraq, senolitiklər qocalmış hüceyrələri seçici olaraq məhv edirlər. Eksperimentdə alimlər preparatı beş gün ərzində yaşlı siçanların dərisinə tətbiq ediblər. Bundan sonra heyvanlara kiçik yaralar vurulub və sağalma sürəti izlənilib.
Müəyyən edilib ki, müalicə hüceyrə qocalması əlamətlərini azaldıb və toxuma bərpasını sürətləndirib. 24-cü günə qədər preparat qəbul edən siçanların 80%-də yaralar tamamilə sağalıb, nəzarət qrupunda isə bu göstərici cəmi 56% təşkil edib.
ABT-263-ün iltihabı müvəqqəti olaraq gücləndirməsi gözlənilməz olub. Adətən iltihab prosesləri zərərli hesab olunur, lakin bu halda qısa müddətli artım, yəqin ki, regenerasiya mexanizmlərini "yenidən başlatmağa" kömək edib. Heyvanlarda kollagen sintezi, damar əmələ gəlməsi və toxuma yenidən qurulması ilə əlaqəli genlər aktivləşib.
Müəlliflər qeyd edirlər ki, yaşlı dəri təkcə nazikləşmir və qırışlarla örtülmür, həm də zədələrə daha pis reaksiya verir. Bu, yaşlı insanlarda əməliyyatdan sonrakı fəsadlar və xroniki yaralar riskini artırır.
Preparatın yerli tətbiqi xüsusi maraq doğurur. Daxilə qəbul edildikdə senolitiklər bütün orqanizmə yayıldığı üçün yan təsirlərə səbəb ola bilər. Dəriyə tətbiq etmək isə nöqtəli hərəkət etməyə imkan verir. Eyni zamanda, gənc siçanlarda effekt demək olar ki, müşahidə olunmayıb – preparat yalnız senesent hüceyrələrin yığıldığı yerdə işləyib.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, gələcəkdə belə vasitələr əməliyyatlardan əvvəl və ya pis sağalma riski olan xəstələrdə istifadə oluna bilər. Lakin hələlik iş yalnız siçanlar üzərində aparılıb və ümumilikdə metodun insanlarda effektivliyi hələ yoxlanılmalıdır.
Almaz Həsənli