Ömrün uzunluğunu müəyyən edən orqan aşkar edilib
“Mass General Brigham”-dan olan tədqiqatçılar, çəngələbənzər vəzi ya timus (lat. thymus) vəzinin, yəni timusun yetkinlik dövründə də orqanizmdə mühüm rol oynamağa davam etdiyini aşkar ediblər. Daha sağlam timusu olan insanlar ürək-damar xəstəliklərindən daha az ölür, ağciyər xərçənginə daha az tutulur və immunoterapiyaya daha yaxşı cavab verirdilər. Oxuməni.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “Nature” jurnalında dərc olunub.
Timus döş qəfəsində yerləşir və orqanizmin infeksiyalarla və şişlərlə mübarizə aparmasına kömək edən immunitet sisteminin hüceyrələri olan T-limfositlərin yetişməsinə cavabdehdir. Cinsi yetkinlikdən sonra vəzi tədricən kiçilir və daha az yeni immunitet hüceyrələri istehsal edir, buna görə də uzun müddət onun yetkin insanlardakı rolunun az olduğu düşünülürdü.
Bu fərziyyəni yoxlamaq üçün alimlər ağciyər xərçəngi skrininq proqramında 25 mindən çox iştirakçının, həmçinin məşhur “Framingham Heart Study” tədqiqatından 2,5 mindən çox könüllünün məlumatlarını təhlil ediblər. Timusun vəziyyətini qiymətləndirmək üçün tədqiqatçılar döş qəfəsinin adi kompüter tomoqramlarını təhlil edən süni intellektdən istifadə ediblər.
Vəzinin ölçüsü, quruluşu və toxumasının tərkibi əsasında alimlər "timus sağlamlığı" göstəricisini yaradıblar. Məlum olub ki, bu göstəricinin yüksək dəyərlərinə sahib olan insanlar, daha az sağlam timusu olan insanlarla müqayisədə, hər hansı bir səbəbdən ölüm riskini təxminən 50%, ürək-damar xəstəliklərindən ölüm riskini 63%, ağciyər xərçənginin inkişaf riskini isə 36% daha az riskə malikdirlər.
Müəlliflər, timusun vəziyyətinin pisləşməsinin T-limfositlərin müxtəlifliyinin azalmasına səbəb olduğunu düşünürlər. Nəticədə, immunitet sisteminin yeni təhdidləri, o cümlədən şiş hüceyrələrini tanıması çətinləşir.
Tədqiqat həmçinin timusun daha pis vəziyyəti ilə əlaqəli amilləri də aşkar edib. Bunlar arasında xroniki iltihab, siqaret çəkmə və artıq çəki var idi.
Tədqiqatın rəhbəri Xuqo Ertsin sözlərinə görə, timus onilliklər boyu qiymətləndirilməmiş bir orqan olaraq qalıb, baxmayaraq ki, məhz o, insanların niyə fərqli sürətlə yaşlandığını və müasir xərçəng müalicəsi üsullarının niyə bütün xəstələrə eyni dərəcədə kömək etmədiyini izah edə bilər.
Müəlliflər vurğulayırlar ki, əldə olunan nəticələr hələ əlavə tədqiqatlar tərəfindən təsdiq tələb edir. Bundan əlavə, tədqiqatçılar hələlik timus sağlamlığının həyat tərzi dəyişiklikləri və ya xüsusi müalicələr vasitəsilə yaxşılaşdırıla biləcəyini bilmirlər. Bununla belə, onlar gələcəkdə timus sağlamlığının qiymətləndirilməsinin xəstəlik riskini proqnozlaşdırmaq və ən effektiv müalicələri seçmək üçün yeni bir vasitəyə çevrilə biləcəyinə inanırlar.
Almaz Həsənli
