ABŞ alimləri böyüməyə və çoxalmağa qadir olan ilk sintetik hüceyrə yaratdıqlarını iddia edirlər

Minnesota Universitetindən olan amerikalı alimlər ilk dəfə olaraq təbii hüceyrə kimi qidalanmağa, böyüməyə və çoxalmağa qadir olan bir hüceyrə yaratdıqlarını iddia edirlər. CNN-in məlumatına görə, sintetik biologiyada bu irəliləyiş canlı maşınlar kimi fəaliyyət göstərən xüsusi hazırlanmış orqanizmlər dövrünün başlanğıcını qoya bilər.

Hüceyrə canlı olmayan kimyəvi komponentlərdən hissə-hissə yaradılıb. Layihənin müəllifi, sintetik bioloq və universitet professoru Keyt Adamala bildirib ki, hüceyrə qeyri-spesifikdir - nə bitki, nə də heyvandır, lakin ən çox sadə bir bakteriyaya bənzəyir.

"Mən hüceyrənin komponentlərinin tam siyahısını bilirəm; tərkibində hansı kimyəvi maddələrin, hansı molekulların və hansı konsentrasiyalarda olduğunu dəqiq bilirəm." "Bu, tam müəyyən edilib, yəni biz onu dəyişdirə bilərik. Ümid edirik ki, biz həqiqətən də bioiqtisadiyyat dövrünə qədəm qoyuruq və insanlara biologiyanı genetik cəhətdən mühəndislik etməyə imkan verəcək texnologiyalar tətbiq edirik", - Keyt Adamala deyib.

Süni hüceyrə SpudCell adlanır. Adamala görə, 150-200 molekuldan ibarət olan SpudCell təxminən beş nəsil ərzində qidalanır, böyüyür və çoxalır. Bu, milyardlarla, bəlkə də milyardlarla molekul ehtiva edən bioloji hüceyrədən daha az mürəkkəbdir.

Adamala SpudCell-i "hazırda qidalanma və bəzən qız hüceyrələri yaratmaqdan başqa demək olar ki, heç bir şey etməyən inanılmaz dərəcədə zəif bir orqanizm" kimi təsvir edib. Hər nəsil qidalanma tələb edir və 30°C-də təxminən 12 saat ərzində çoxalır. Müqayisə üçün, E. coli hər 30 dəqiqədən bir bölünür.

Sintetik hüceyrənin genomu təbii hüceyrənin genomundan xeyli kiçikdir və cəmi 90.000 əsas cütdən ibarətdir (E. coli genomu 4,6 milyon əsas cütdən ibarətdir). Təbii hüceyrə kimi çoxala bilsə də, sintetik hüceyrə fərqli bir mexanizmdən istifadə edir. Təbii hüceyrə SpudCell-də olmayan bir struktur çərçivə olan sitoskeletdən istifadə edir. Digər tərəfdən, sintetik hüceyrə membranın yaxınlığında toplanan zülallar istehsal edir və onu bölünməyə məcbur edir.

Bundan əlavə, SpudCell öz ribosomlarını - zülal sintezindən məsul olan təbii hüceyrənin əsas komponentlərini istehsal edə bilmir. Bunun əvəzinə, qidalanma zamanı hüceyrəyə daxil olan E. coli ribosomlarından istifadə edir.

"Bu, yalnız başlanğıcdır. Bu, üzərində qurmağı ümid etdiyimiz təməldir və bu vacibdir, çünki indi onu necə inkişaf etdirəcəyimiz barədə az-çox aydın bir təsəvvürə sahibik", - Keyt Adamala dedi.

Adamala, məqsədin SpudCell-in əsas texnologiyasını üzərində işləmək istəyən hər kəs üçün açıq saxlamaq olduğunu bildirib və əlavə edib ki, akademik və ya qeyri-kommersiya təşkilatları ondan pulsuz istifadə edə biləcəklər.

Tədqiqatda iştirak etməyən digər alimlər artıq işi həyəcanverici bir nailiyyət adlandırıblar.

Tədqiqat hələlik həmyaşıdlar tərəfindən nəzərdən keçirilən jurnalda dərc olunmayıb. Adamala məqaləni bu həftə nəşr üçün təqdim edəcəyini bildirib.

Əziz Mustafa