70 ildir okeanda gizlədilən radioaktiv tullantılar 4700 metr dərinlikdə aşkar edilib

Atlantik okeanında təxminən 4700 metr dərinlikdə yerləşən radioaktiv tullantılar elmi tədqiqatın mövzusuna çevrilib.

Oxuməni.az xəbər verir ki, 2026-cı ildə Fransadakı CNRS-dən bir qrup, NODSSUM tədqiqatının bir hissəsi olaraq, dəniz dibindəki bu köhnə çəlləkləri araşdırdı.Onlar çəlləklərin çoxunun güclü şəkildə korroziyaya uğradığını və bəzilərinin içindəkilərin dəniz dibinə səpələndiyini aşkar etdilər.

Bu çəlləklər onilliklər ərzində Avropa ölkələri tərəfindən atılıb. NODSSUM layihəsinə görə, 1950-1990-cı illər arasında Atlantik okeanının şimal-şərqinə 200.000-dən çox barel aşağı səviyyəli radioaktiv tullantı atılıb. Bu tullantılar 3000-5000 metr dərinlikdə basdırılıb. 2026-cı ildə alimlər sualtı Nautilus gəmisindən istifadə edərək 20 dalğıc apararaq 4700 metrdən çox dərinliyə çatdılar.

Elmi qrup sualtı Nautilus gəmisindən istifadə edərək Porqua Pa tədqiqat gəmisində səyahət etdi. Komanda çoxsaylı köhnə çəlləkləri birbaşa yoxladı və ətraf ərazidən su, dəniz torpağı və dəniz orqanizmlərindən nümunələr topladı. Çəlləklərin əksəriyyəti çox köhnə və paslanma səbəbindən pis vəziyyətdə idi. Bəzi yerlərdə çəlləklərin dibi paslanaraq çürüdüyündən radioaktiv maddlər dəniz dibinə yayıldı. Alimlər hazırda ətraf ərazidəki radioaktiv çirklənmə dərəcəsini müəyyən etmək üçün bu nümunələri laboratoriyada təhlil edirlər.

Bu köhnə çəlləklərin ətrafında süngərlər və anemonlar kimi dəniz həyatı tapıldı. Xərçənglər və digər kiçik dəniz heyvanları da orada idi. Tədqiqat qrupu bu heyvanların radioaktiv tullantılardan təsirlənib-təsirlənmədiyini müəyyən etməyə çalışır. Bunun üçün su, torpaq və dəniz orqanizmlərindən nümunələr toplandı və onların təhlili radioaktiv maddələrin dəniz həyatına təsir edib-etmədiyi müəyyən olunacaq.

Dənizə atılan radioaktiv tullantılar müxtəlif mənbələrdən, o cümlədən nüvə yanacağı ilə əlaqəli nüvə elektrik stansiyalarından, xəstəxanalardan, tədqiqat mərkəzlərindən və sənaye müəssisələrindən gələn tullantılardan gəlirdi. OSPAR-a görə, o dövrdə dənizə bu cür aşağı səviyyəli radioaktiv tullantıların atılması məqbul hesab olunurdu. Ümumilikdə, dənizə 150.000 tondan çox material, o cümlədən sezium-137, plutonium izotopları və tritium kimi radionuklidlər atıldı. Daha sonra dənizə radioaktiv tullantıların atılması qadağan edildi. 1992-ci ildə şimal-şərqi Atlantikada bu cür atılmaya qadağa qoyuldu və 1993-cü ildə okeana radioaktiv tullantıların atılmasına qlobal qadağa qəbul edildi.

2025-ci ildə aparılan ilk NODSSUM tədqiqatı dəniz dibindəki minlərlə radioaktiv çəlləklərin yerini xəritələşdirdi. 2026-cı ildə aparılan tədqiqatda alimlər su, torpaq və dəniz orqanizmlərindən nümunələr topladılar. Bu nümunələr indi laboratoriya analizindən keçiriləcək. Alimlər radioaktiv maddələrin bu köhnə çəlləklərdən radioaktiv maddələrin illər sonra dəniz suyuna, torpağa və canlı orqanizmlərə çatıb-çatmadığını müəyyən edəcəklər. Hazırda alimlərin əsas diqqəti bu köhnə çəlləklərin aşınmasının dənizə və onun sakinlərinə uzunmüddətli təsirinə yönəlib.

Əziz Mustafa