Zəlzələdən qorunmaq üçüm mütəxəssis məsləhətləri

Zəlzələlərin zərərini azaltmaq və zəlzələlərdən qorunmaq üçün zəlzələlər haqqında bilikləri artırmaq, zəlzələlərə qarşı hazırlıqlı yaşamaq üçün Türkiyəli mütəxəssis məsləhətlərini araşdırmaq vacibdir. Mütəxəssislər zəlzələlərdən qorunmaq məqsədə nail olmaq üçün ilk növbədə binaların tikiləcəyi qruntun geomexaniki xüsusiyyətləri geoloji, geofiziki, seysmoloji və geotexniki üsullarla araşdırılmalı və onun məskunlaşma üçün yararlı olub-olmaması öyrənilməlidir. Binalar zəlzələ təhlükəsini nəzərə alan yerin xüsusiyyətlərinə və tikinti texnikasına uyğun bina layihələri ilə tikilməlidir. Fövqəladə hallarla bağlı araşdırmalar diqqətlə planlaşdırılmalı və onların həyata keçirilməsində qarşıya çıxa biləcək çətinlikləri azaltmaq üçün ilkin təlimlərlə vətəndaşlar məlumatlandırılmalıdır. İstanbul kimi birinci dərəcəli zəlzələ bölgəsindəki şəhərlərdə yaşayan insanların böyük bir zəlzələ ilə qarşılaşma ehtimalı var və buna hazır olmalıdırlar. Aşağıda zəlzələ riski yüksək olan şəhərlərdə yaşayan insanların zəlzələdən əvvəl, zəlzələ zamanı və zəlzələdən sonra özlərini zəlzələdən qorumaq üçün nə edə biləcəyinin xülasəsi verilmişdir.

1 ZƏLZƏLƏDƏN ƏVVƏL GÖRÜLƏ BİLƏN İŞLƏR

a) Evdə Nə Edə bilərik

· Evinizdə akkumulyatorla işləyən radio, fənər və ilk yardım dəsti saxlayın və sakinlərə onların harada saxlandığını öyrətməyi unutmayın. Ehtiyat batareyaları evdə saxlayın. İlk yardımı öyrənməlisiniz.

· Evinizdəki elektrik qoruyucusu, su və qaz klapanlarının yerini öyrənin və evdə yaşayan insanlara onları necə söndürməyi öyrədin. Yaxınlıqda bu iş üçün açarınız olsun. Yüksək rəflərə ağır əşyalar qoymayın. Döşəmə və ya divara ağır ağ əşyalar və ağır mebellər yapışdırın. Məsələn, mətbəx rəflərini və kitab rəflərini vintlər ilə divara bərkidin.

Ailə üzvlərinin zəlzələ zamanı ayrıldıqları təqdirdə yenidən görüşə biləcəyi yerləri planlaşdırın.

b. Məktəbdə nə edə bilərik

~ Məktəb rəhbərləri və müəllimlər sinif otaqlarında şagirdlərə zəlzələdən qorunma haqqında məlumat verməli və onlara məşq etdirməlidirlər. Düşə biləcək ağır əşyalar sinif otaqlarında saxlanılmamalıdır.

1. Evdə qapı aralığına və masaların altına sığınmaq.

2. Məktəbdə partaların altına sığınmaq.

3. Düşə biləcək əşyalardan uzaq durmaq.

· Məktəb rəhbərləri zəlzələdən sonra məktəb binalarının təxliyyə və xilasetmə işlərini planlaşdırmalı, yanğına, qaz sızmasına, su və kanalizasiya borularının partlamasına qarşı tədbirlər görməlidir.

c. İşdə nə edə bilərik

· Sizin üzərinizə düşən hər hansı öhdəliklərin və işlədiyiniz bölmənin və ya iş yerinin fövqəladə hal planlarının olub olmadığını öyrənin. İş yerinizdə təhlükəsizliyi təmin etmək üçün nə etməli olduğunuzu öyrəndiyinizə əmin olun.

2. ZƏZLƏLƏ ZAMANI GÖRÜLMƏLİ İŞLƏR

a. Zəlzələ zamanı evdə və ya çöldə olsanız sakit olun və panik etməyin. Binanın içindəsənsə içəridə qalmalı, çöldəsənsə çöldə qalmalı. Zəlzələ zamanı qaçmağa və ya binaya girməyə çalışmayın. Ən çox xəsarət binadan qaçarkən və ya içəri girərkən baş verir.

Əgər siz binanın içərisindəsinizsə, divara söykənin və ya binanın mərkəzinə yaxın küncdə möhkəm stolun altına sığının. Pəncərələrdən və bayır qapılardan uzaq durun.

Əgər çöldəsinizsə, kənarda qalın. Elektrik naqilləri və bacaları, dam örtüyü, dirəklər və s. Düşə biləcək obyektlərdən uzaq durun. Binanın içərisində qaranlıqda olsanız belə, kibrit, alışqan, şam, kerosin lampaları, piknik borularından istifadə etməyin. Əgər zəlzələ zamanı avtomobildəsinizsə, avtomobilinizi keçidlərdən və körpülərdən uzaqda saxlayın və zəlzələ keçənə qədər oradan çıxmayın.

b. Əgər zəlzələ zamanı işdəsinizsə

Möhkəm bir masanın və ya mebelin altında gizlənin və pəncərələrdən uzaq durun. Çoxmərtəbəli binadasınızsa, möhkəm mebelin altında gizlənərək və ya sütuna söykənərək özünüzü qoruyun.

Məsul şəxslərin əmrlərinə əməl edərək binanı boşaltın. Binanı evakuasiya edərkən lift əvəzinə pilləkənlərdən istifadə etməyə üstünlük verin, lakin pilləkənlərin də zədələnə biləcəyini unutmayın.

c. Zəlzələ zamanı məktəbdə olsaydınız

Skamyanın altına girin və arxanız dönük halda pəncərələrdən uzaq durun

Əgər uşaq meydançalarında və ya bağçadasınızsa, çökə biləcək binalardan, dirəklərdən və divarlardan uzaq durun.

d. Zəlzələ zamanı ibadət yerləri, idman zalı, konfrans zalı kimi ictimai yerlərdə olsanız panik etməyin, günbəzlər, böyük tavanlar və çilçıraqlar kimi asılmış əşyalardan qaçın, yan hissələrə və ya divarlara yaxın yerə sığınmaq lazımdır. Sarsıntı keçən kimi panikaya düşmədən binanı ən yaxın və təhlükəsiz çıxış qapılarından keçin. Unutmayın ki, çaxnaşma ilə baş verə biləcək izdiham zəlzələ qədər təhlükəli ola bilər.

ZƏLZƏLƏDƏN DƏRHAL SONRA GÖRÜLƏ BİLƏN İŞLƏR

a. Evdə və ətrafınızda nə edə bilərsiniz. Özünüzün və ətrafınızdakı insanların xəsarət almadığını yoxlayın. Lazım gələrsə, ilk yardım göstərin. Su, qaz və elektrik qurğularını yoxlayın, zədələnmiş klapanları və qoruyucuları dərhal söndürün. Qoxuya diqqət edərək qaz sızmalarını yoxlayın. Heç vaxt kibrit və alışqan istifadə etməyin və qaz sızmasının olmadığına əmin olana qədər elektrik açarlarını yandırmayın və ya söndürməyin. Qaz sızması olduğunu bilsəniz, dərhal pəncərələri və qapıları açın, qaz klapanını söndürün, dərhal binanı tərk edin və məsul şəxslərə məlumat verin. Təcili xilasetmə haqqında məlumat almaq üçün radionu yandırın. Çox zərurət olmadıqca telefondan istifadə etməyin və daha təcili rabitə üçün istifadə ediləcək xətlərə kömək edin. Tualet sisternlərini kanalizasiya və çirkab su sistemində zədələnmə olub-olmadığını yoxlamadan boşaltmayın. Zərərli binalardan uzaq durun. Özünüzü sınmış şüşə, zibil və s. kimi təhlükələrdən qorumaq üçün çəkmələr və əlcəklər geyinin. Diqqətlə bacalara yaxınlaşın. Unutmayın ki, əsas təkandan sonra baş verən təkanlar yeni zərərlərə səbəb ola bilər və onlara hazır olun.

Murad Şahməmmədov