Diabetin birinci tipini tamamilə müalicə etmək mümkün olacaq

Cənubi Karolina Tibb Universitetində (MUSC) birinci tip şəkərli diabetin müalicəsinə prinsipial olaraq yeni bir yanaşma hazırlanır. Leonardo Ferreyranın rəhbərliyi altında olan komanda beynəlxalq tədqiqat təşkilatından 1 milyon dollar qazanıb və ömür boyu immunodepressant qəbul etmədən insulin istehsalını bərpa edə biləcək bir terapiya yaratmağı planlaşdırır.
Oxuməni.az “Gazeta.ru” ya istinadla xəbər verir ki, bu barədə MUSC-un rəsmi saytında məlumat verilir.
Söhbət immun sisteminin səhvən mədəaltı vəzin beta-hüceyrələrini – insulin istehsal edən yeganə hüceyrələri məhv etdiyi bir xəstəlikdən gedir. Onsuz orqanizm qan şəkərinin səviyyəsini tənzimləyə bilməz. ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Qarşısının Alınması Mərkəzlərinin məlumatına görə, təxminən 1,5 milyon amerikalı birinci tip diabetlə yaşayır. Xəstəlik daimi insulin inyeksiyaları tələb edir və sinir zədələnməsindən komaya qədər ağır fəsadlara səbəb ola bilər.
Yeni strategiya eyni anda üç istiqaməti birləşdirir: kök hüceyrələr, transplantologiya və immun mühəndisliyi. Birinci vəzifə laboratoriyada kök hüceyrələrdən beta-hüceyrələr əldə etməkdir. Bu, donor materialının çatışmazlığı problemini həll etməlidir: hazırda bir transplantasiya üçün bəzən üç-dörd donordan toxuma tələb olunur.
İkinci və daha çətin vəzifə, köçürülmüş hüceyrələri immun sisteminin təkrar hücumundan qorumaqdır. Burada tənzimləyici T-limfositlər (Treg) – immun cavabı "sakitləşdirən" və autoimmun zədələnmənin qarşısını alan hüceyrələr işə düşür. Ferreyra onları onkologiyada istifadə olunan eyni molekulyar "naviqasiya sistemləri" olan ximerik antigen reseptorları (CAR) vasitəsilə modifikasiya edir.
Mühəndis Treg-lər yetişdirilmiş beta-hüceyrələrin səthində xüsusi bir zülalı tanıyan bir reseptorla təchiz olunur. Bu, GPS sistemi kimi işləyir: modifikasiya edilmiş hüceyrələr transplantatı dəqiq tapır və aqressiv immun reaksiyanı lokal olaraq yatırır. Nəticədə, beta-hüceyrələr bir növ "mühafizəçilər" əldə edir, orqanizm isə öz insulin istehsalını saxlamaq şansı qazanır.
Yanaşmanın əsas üstünlüyü – adətən transplantasiyadan sonra təyin olunan immunosupressantlardan potensial imtinadır. Bu dərmanlar bütün immuniteti zəiflədir və infeksiya, eləcə də digər ağırlaşmalar riskini artırır, xüsusilə də uşaqlarda. CAR-Treg vasitəsilə hədəfli müdafiə müalicəni daha təhlükəsiz edə bilər.

Hələlik texnologiya "humanizə edilmiş" siçan modellərində sınaqdan keçirilir, burada qoruyucu effekt bir aya qədər – maksimum müşahidə müddəti – davam edib. Yeni maliyyələşdirmə terapiyanın təsirini necə uzatmaq, hüceyrələrin çatdırılma üsullarını yaxşılaşdırmaq və təkrar tətbiq imkanlarını qiymətləndirmək üçün araşdırmalar aparmağa imkan verəcək.
Əgər layihə uğurlu olarsa, söhbət sadəcə yeni bir prosedurdan deyil, xəstəliyin ömürlük nəzarətindən onun potensial müalicəsinə keçiddən gedəcək. Bundan əlavə, belə bir platforma digər autoimmun xəstəliklərdə də tətbiq oluna bilər.
"Simptomları müalicə etmək əvəzinə, itirilmiş hüceyrələri əvəz etməyə çalışırıq", – Ferreyra qeyd edib. Onun sözlərinə görə, bu cür yanaşma müasir təbabətin məntiqini – dəstəkləyici terapiyadan regenerativ terapiyaya doğru – dəyişə bilər.
Almaz Həsənli