Xlorpirifos Parkinson xəstəliyi riskində 2,5 dəfədən çox artımla əlaqəlidir

ABŞ-da UCLA Health-dəki tədqiqatçılar uzun müddətli yaşayış yerlərində xlorpirifos pestisidinə məruz qalma ilə Parkinson xəstəliyinin inkişaf riskinin 2,5 dəfədən çox artması arasında əlaqə aşkar ediblər.

Oxuməni.az xəbər verir ki, bu barədə "Molecular Neurodegeneration" jurnalında dərc olunmuş bir araşdırmada deyilir.

Tədqiqatçılar Parkinson xəstəliyi diaqnozu qoyulmuş 829 nəfərdən və xəstəliyi olmayan 824 iştirakçıdan məlumatları təhlil ediblər. Hamısı uzunmüddətli Parkinson Ətraf Mühiti və Genləri tədqiqatının bir hissəsi idi. Tədqiqatçılar Kaliforniyadakı pestisid istifadə reyestrlərini iştirakçıların yaşayış və iş tarixçələri ilə müqayisə edərək xlorpirifosa potensial məruz qalma ehtimalını qiymətləndiriblər.

Müəlliflər populyasiya təhlilinin əlaqəni ortaya qoyduğunu, lakin pestisidlərin xəstəliyə səbəb olduğunu sübut etmədiyini vurğulayırlar. Mümkün bioloji mexanizmi araşdırmaq üçün komanda laboratoriya modellərində də təcrübələr aparıb.

Siçanlar 11 həftə ərzində aerozollaşdırılmış xlorpirifoslara məruz qalıblar. Heyvanlarda hərəkət pozğunluqları və dopamin istehsal edən neyronların itkisi müşahidə olunub. Tədqiqatçılar həmçinin Parkinson xəstəliyi ilə əlaqəli olan beyin iltihabını və alfa-sinuklein zülalının anormal yığılmasını müəyyən ediblər.

Dopamin istehsal edən neyronların itkisi bu mütərəqqi nevroloji xəstəliyin xarakterik xüsusiyyətlərindən biridir. Dopamin səviyyəsinin azalması titrəmələr, əzələ sərtliyi, hərəkətin yavaşlaması və koordinasiyanın pozulması ilə əlaqələndirilir.

Zebrabilik üzərində aparılan təcrübələrdə alimlər xlorpirifosların hüceyrələrin zədələnmiş zülalları və digər lazımsız komponentləri çıxardığı prosesi olan autofagiyanı poza biləcəyini aşkar ediblər. Bu mexanizmin pozulması neyronlarda zədələnmiş materialın toplanmasına səbəb olub və bu da onların degenerasiyasına səbəb olub.

Tədqiqatçılar laboratoriya modellərində hüceyrə təmizləmə mexanizmini bərpa etdikdə və ya protein sinukleinini çıxardıqda, neyronlar zədələnmədən qorunmuşdur. Lakin potensial qoruyucu təsir yalnız laboratoriya modellərində nümayiş etdirilmişdir, buna görə də autofagiyanın gücləndirilməsinin insanlarda beyin zədələnməsinin qarşısını ala və ya azalda biləcəyini müəyyən etmək üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.

Əziz Mustafa