Alimlər 2 milyard illik Yer kürəsinin oksigen sirrini açdılar
Riversayd Kaliforniya Universitetinin alimləri 2 milyard ildən çox əvvəl oksigenin Yer atmosferində necə uzun müddət qala bildiyini izah ediblər. Məlum olub ki, bunda həyat üçün zəruri olan və DNT-nin tərkibinə daxil olan fosfor elementi mühüm rol oynayıb. Oxuməni.az xəbər verir ki, bu barədə "Earth" nəşri yazır.
Təxminən 2,3 milyard il əvvəl "Böyük Oksigenləşmə Hadisəsi" baş verib və bundan sonra oksigen atmosferin daimi bir hissəsinə çevrilib. Lakin uzun müddət onun konsentrasiyasının niyə yenidən azalmadığı məlum deyildi.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, əsas amil qədim okeanlarda əlçatan fosforun artması olub. Bu, canlı orqanizmlərin inkişafını stimullaşdırıb, nəticədə daha çox üzvi karbon dəniz çöküntülərində basdırılıb.
Karbon basdırıldıqda, o, artıq oksigenlə reaksiyaya girə və onu istehlak edə bilmirdi. Nəticədə, atmosferdə daha çox oksigen qalırdı.
Fosforun miqdarına mikroorqanizmlər də təsir edirdi. Okeanlarda oksigenin konsentrasiyası artdıqca, sulfatların miqdarı da çoxalırdı. Mikroblar üzvi maddələri emal etmək üçün onlardan istifadə edir və fosforu yenidən dəniz suyuna buraxırdılar. Bu, həyatın yeni artımını dəstəkləyir və üzvi karbonun toplanması dövrünü davam etdirirdi.
Hipotezi yoxlamaq üçün alimlər Cənubi Afrikadan olan qədim süxurları yeni bir üsulla tədqiq ediblər. Bu üsul qorunub saxlanılan fosforun nə qədərinin qədim orqanizmlər üçün əlçatan olduğunu, nə qədərinin isə minerallarla kimyəvi bağlı olub əslində əlçatmaz qaldığını müəyyən etməyə imkan verir.
Tədqiqat həmçinin göstərir ki, Böyük Oksigenləşmə Hadisəsindən sonra oksigen səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilərdi. Bu, on milyonlarla il ərzində okeanların kimyəvi tərkibini və qida maddələrinin dövranını dəyişdirirdi.
Əldə edilən məlumatlar mürəkkəb həyatın yaranması haqqında təsəvvürləri dəyişə bilər. Əgər qədim okeanlarda uzun müddət ərzində kifayət qədər oksigen olubsa, o zaman mürəkkəb orqanizmlərin niyə bu qədər gec yarandığını izah etmək üçün yalnız oksigen çatışmazlığı amili kifayət etməyə bilər.
Alimlər müasir dövrlə də əlaqəyə diqqət çəkirlər. İstiləşmə artıq okeanın bəzi bölgələrində oksigen miqdarının azalmasına səbəb olur. Əgər bu tendensiya güclənərsə, fosforun mövcudluğu azala bilər və bu da dəniz ekosistemlərinin məhsuldarlığına potensial təsir göstərə bilər.
Qədim Yer kürəsini öyrənmək həm də öz planetimizdən kənarda həyat əlamətlərini axtarmağa kömək edir. Oksigen, qida maddələri və həyat arasındakı əlaqə Günəş sistemindəki okean dünyalarını və uzaq ekzoplanetləri öyrənmək üçün rəhbərlik təmin edə bilər.
Almaz Həsənli
